روستاي تركمان
همدان -ملایر - جوکار - روستای ترکمان 
قالب وبلاگ
نويسندگان
لینک دوستان

دانه‌های روغنی از محصولات با ارزش بخش کشاورزی به شمار می‌روند که به عنوان ماده اولیه صنایع روغن‌کشی و تامین کننده نیازهای چربی، پروتئین و ویتامین در حیات موجودات زنده نقش اساسی را ایفا می‌کنند. ‌

دانه‌های روغنی به عنوان گیاهان صنعتی، به دلیل کاربردهای فراوان در تغذیه انسان و کنجاله آن در تغذیه دام و طیور و مصارف متعدد صنعتی، از جایگاه ویژه‌ای در بین محصولات کشاورزی برخوردارند. چرخه صنعت روغن نباتی بر وجود و عدم دانه‌های روغنی استوار است. حمل و نقل دانه‌های روغنی به لحاظ پراکندگی مناطق تولید در سطح کشور از موارد مهم و تاثیرگذار بر هزینه‌های تولید روغن نباتی است. ‌تغییرات تولید دانه‌های روغنی در یک دوره 40 ساله که صنایع روغن‌کشی از تولیدات دانه‌های روغنی کشور بهره‌مند شده‌اند، نشان می‌دهد که در ابتدا تنها از پنبه‌دانه و سپس از دو منبع سویا و آفتابگردان و طی سال‌های اواخر دهه 1370 از سایر محصولات مانند گلرنگ و کلزا استفاده شده است. سایر منابع مانند کنجد به طور محدودی در صنایع روغن کشی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با اجرای سیاست‌ خودکفایی در تولید دانه‌های روغنی، کشت دانه‌ روغنی که عمده‌ترین آن کلزا است، گسترش پیدا کرده و به قیمت تضمینی از کشاورزان خریداری می‌شود. با وجود این، حدود 85درصد نیاز کشور به دانه روغنی به صورت دانه یا روغن خام از طریق واردات تامین و در کارخانه‌های روغن‌کشی و فرآوری روغن تبدیل به روغن خوراکی می‌شود. از آنجا که قیمت تمام شده دانه داخلی در مقایسه با قیمت دانه وارداتی بالاتر است، به منظور خرید دانه داخلی توسط کارخانه‌های روغن کشی دو سیاست وجود دارد. یک سیاست می‌تواند پرداخت ضرر و زیان خرید تضمینی دانه روغنی باشد که این سیاست برای دولت بار مالی به همراه دارد.

سیاست دیگر، معافیت از سود بازرگانی دانه روغن وارداتی (به طور خاص دانه سویا) است، به گونه‌ای که زیان خریداران داخلی پوشش داده شود و کمبود دانه روغنی نیز تامین شود.



تولید دانه‌های روغنی

ظرفیت‌ها وامکانات تولید دانه‌های روغنی را در کشور می‌توان در سه بخش سطح زیرکشت، افزایش عملکرد و کاهش هزینه‌های تولید مورد بررسی قرارداد. اختلاف فاحش بین متوسط عملکردهای فعلی و عملکردهای تولید کننده برتر (5/4تن در سویا، 6/3 تن در آفتابگردان، 4 تن در گلرنگ، بیش از 8 تن در کلزا و 2 تن در کنجد) بیان کننده امکان افزایش تولید در این زمینه است.

مطالعات انجام شده نشان دهنده ظرفیت بالای منابع آب و خاک کشور برای انجام امور به زراعی و افزایش سطح زیرکشت است و با استفاده از اراضی آیش فعلی و اجرای سیستم‌های جدید آبیاری، تجهیز و نوسازی اراضی و انجام پروژه‌های اصلاح خاک نظیر زهکشی، می‌توان به این ظرفیت‌ها رسید. گرچه بعضی از دانه‌های روغنی از جمله سویا و آفتابگردان به علت ویژگی‌های خاص خود به ویژه تابستانه بودن و عدم توانایی رقابت با محصول پردرآمدی مثل ذرت، چغندرقند، سیب‌زمینی و صیفی در حال حاضر توسعه کمتری دارند اما محصولاتی مثل کلزا و گلرنگ از زمینه بسیار خوبی برای توسعه سطح زیرکشت برخوردارند.

کلزا که در چند سال اخیر کشت آن توسعه یافته است، علاوه بر امکان توسعه قابل توجه زیرکشت در تناوب با غلات (آبی و دیم) و اراضی آیش، به دلیل قرار گرفتن در تناوب اراضی شالیزاری که به طور معمول از اواخر تابستان کشت بعدی برنج بدون استفاده می‌ماند، زمینه بسیار خوبی برای توسعه کشت دارد زراعت گلرنگ نیز به علت کشت پاییزه و بهره‌گیری از نزولات جوی و همچنین تحمل نسبی در مقابل شوری خاک و خشکی (که از عوامل اصلی محدود کننده کشت در کشور ما محسوب می‌شوند)، ظرفیت قابل توجهی برای افزایش سطح زیرکشت در اراضی دیم و اراضی آبی با محدودیت شوری دارد.

از جمله توانمندی‌ها و قابلیت‌های کشور برای افزایش تولید دانه‌های روغنی می‌توان به تنوع و گستردگی اقلیمی و امکانات طبیعی کشور برای توسعه کشت انواع دانه‌‌های روغنی، تنوع و تعدد نباتات روغنی قابل کشت و تنوع ارقام با سازگاری بالا با شرایط اقلیمی مختلف به ویژه در کلزا، امکان کشت کلزا و گلرنگ در کشت پاییزه و فصل بارندگی، امکان استفاده از ظرفیت‌های موجود از جمله کشت کلزا در اراضی شالیزار بعد از برداشت برنج و تحقق برنامه تناوب کشت مناسب با ورود دانه‌های روغنی با هدف دستیابی به کشاورزی پایدار و افزایش عملکرد سایر زراعت‌ها از جمله گندم و ذرت اشاره کرد. ‌

میزان تولید انواع مختلف دانه‌های روغنی کشور حدود 393 هزار تن برآورد شده که 22/69 درصد آن از کشت آبی و 78/30درصد آن از کشت دیم به دست آمده است. استان گلستان با 42/42 درصد تولید دانه‌های روغنی کشور از نظر تولید در جایگاه نخست تولیدکنندگان این محصول قرار گرفته است و استان‌های مازندران، آذربایجان غربی و فارس به ترتیب با 92/18، 29/7 و 88/4 درصد تولید دانه‌های روغنی کشور در مقام‌های دوم تا چهارم قرار گرفته‌اند. چهار استان ذکر شده در مجموع 51/73 درصد تولید را به خود اختصاص داده‌اند. کمترین تولید انواع مختلف دانه‌های روغنی کشور با 22 تن به استان تهران تعلق دارد.‌

بازده تولید در هکتار دانه‌های روغنی آبی کشور 1740 کیلوگرم و عملکرد دیم 1366 کیلوگرم است. بیشترین عملکرد آبی با 4090 کیلوگرم متعلق به استان گیلان است و کمترین آن با 649 کیلوگرم به استان هرمزگان تعلق دارد. بیشترین و کمترین عملکرد دانه‌های روغنی دیم به ترتیب با 2417 کیلوگرم و 101 کیلوگرم در هکتار به استان‌های گیلان و قم اختصاص دارد.



آفتابگردان‌

گیاهی است در دو نوع روغنی و آجیلی که انواع آجیلی آن دارای روغن کمتر و ترکیب اسیدهای چرب مخصوصی بوده و انواع روغنی آن دارای 43 تا 49 درصد روغن در ارقام گرده‌افشان آزاد با هیبریدهای جدید است. آفتابگردان درکشت اول و کشت دوم و در شرایط آبی و دیم تولید می‌شود.

حداکثر عملکردها در شرایط مطلوب در حد 4200 تا 4500 کیلوگرم در هکتار در اراضی آبی و در حد 2500 کیلوگرم در هکتار اراضی دیم بسته به نوع و زمان کشت و مراقبت‌های زراعی حاصل شده است. کشت مکانیزه آفتابگردان نیز امکان‌پذیر است.‌

کشت مستمر آفتابگردان در ایران با سطح 1791 هکتار آغاز شده و مقدار آن در سال 1385 به 28500 هکتاررسیده است. سطح کشت این محصول در سال‌های گذشته با نوسان‌های شدیدی مواجه بوده است. مناطق گلستان، مازندران، آذربایجان شرقی و کردستان را می‌توان از مناطق عمده تولید آفتابگردان نام برد.



لوبیای روغنی‌

سویا(لوبیا ی روغنی) گیاهی است که بالاترین سطح زیرکشت و تولید دانه‌های روغنی و پروتئینی را در جهان به خود اختصاص داده است.‌

این گیاه در سال 1342 ابتدا توسط گروه صنعتی بهشهر به مازندران وارد شد و مورد کشت قرار گرفت اما چندان موفق نبود. سویا از سال 1346 به عنوان دانه روغنی در بخش‌های مهمی از کشور مورد توجه کشاورزان قرار گرفت.

میزان روغن دردانه سویا 24-18 درصد و میزان پروتئین آن بین 37-32 درصد، متفاوت است. درصد پروتئین در کنجاله 44-43 درصد است. سویا گیاه جالبی است که به طلای زرد گیاهی شهرت دارد. پروتئین آکنده از اسیدهای آمینه اصلی ارزش زیادی به این گیاه می‌دهد و گستره صنایع تبدیلی و تکمیلی آن هم اهمیت این گیاه را دو چندان می‌کند.

ارقام پیشرفته سویا دارای خصوصیات تکامل یافته نظیر مقاومت در برابر آفات و امراض و تنش‌های محیطی است. سویا در زمین‌های کشت ذرت به‌راحتی تولید می‌شود و در تناوب با آن نقش ارزنده‌ای دارد. سویاهای گروه 3 و 4 (در تقسیم‌بندی قدیم در ایران) در مناطق شمالی و مرکزی و گروه 6 و 7 درجنوب مورد کشت قرار گرفته است. مناطق کشت فعلی سویا گلستان، مازندران، مغان، لرستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه است.

سویا درایران در شرایط دیم و آبی در کشت اول و دوم کاشته می‌شود. برخی از کشاورزان عملکردهای مطلوبی در حد 4500 کیلوگرم تا 4700 کیلوگرم در هکتار داشته‌اند که قابل مقایسه با عملکردهای مطلوب درسطح جهان است.

عملکرد سویا نه تنها نسبت به دیگر محصولات روغنی در ایران، بلکه در آسیا و حتی اروپا نیز بالاتر بوده و نشان‌دهنده ظرفیت خوب آن در صورت توجه است. حضور سویا درکشت دوم بعد از گندم، جو، سیب‌زمینی و سایر محصولات و بسیاری از زراعت‌های دیگر درآمد قابل توجهی عاید کشاورزان می‌کند. علاوه بر این تمام عملیات کاشت، داشت و برداشت سویا را می‌توان به صورت تمام مکانیزه انجام داد. صنایع تبدیلی مشتقات سویا نیز دامنه بسیار وسیعی دارد و بیش از 150 مورد را تشکیل می‌دهد و از میان آنها می‌توان به شیر سویا و گوشت مصنوعی مشتق از پروتئین سویا اشاره کرد که در تغذیه نقش عمده‌ای دارند.‌



کلزا

کشت کلزا سابقه‌ای طولانی در جهان دارد. ارقامی از کلزا که در ایران کشت می‌شود در دو نوع بهاره و پاییزه قرار دارند. این گیاه با ریشه‌های قوی، بهتر از غلات در کشت‌های پاییزه از میزان رطوبت موجود درخاک بهره می‌گیرد و می‌تواند رطوبت موجود درعمق 100-80 سانتیمتر را به راحتی جذب و مصرف کند.‌

کلزا گیاهی است که می‌تواند سرما را تحمل کند اما با تطبیق حرارت و زمان کاشت بالقوه می‌تواند در شرایط گرمسیری و نیمه گرمسیری (مناطق جنوبی کشور) نیز به خوبی تولید شود.کلزا در بخش عمده‌ای از کشور در تناوب غلات آبی و دیم کشت می‌شود و در این تناوب می‌تواند به حذف علف‌های هرز و کنترل بیماری‌ها کمک کند. بعلاوه به علت تاثیر در حاصلخیزی خاک، در عملکرد محصول بعدی موثر است. کلزا دارای خصوصیات خاصی برای کشت در اغلب اقلیم‌های کشاورزی است. این گیاه در اقلیم‌های چهارگانه ایران (اقلیم‌های سرد، معتدل، نیمه گرمسیر و گرمسیر) با عملکردهای مناسبی در سال‌های اخیر تولید شده و مورد استقبال کشاورزان قرار گرفته است.

کلزا از سال 1352 وارد کشور شد اما برنامه توسعه آن تا سال 1368 متوقف ماند. این محصول از سال 1368 به صورت مزارع تحقیقاتی و آزمایشی و از سال 1375 به صورت مزارع ارزیابی و سازگاری کشت شد اما رشد واقعی کلزا با بهره‌گیری از طرح کلزا از سال 1378 درسطح اقتصادی شروع شده و هرسال رشد فزاینده‌ای داشته است.



گلرنگ‌

گلرنگ گیاهی است پرشاخ و برگ که درصد روغن آن در ارقام مختلف بین 27 تا 35 درصد است اما بالاترین درصد روغن در ارقام داخلی، 37 درصد در گونه بومی اصفهانی ارزیابی شده است. گلرنگ با ریشه قوی و طولانی می‌تواند آب را از اعماق زمین جذب و مصرف کند و برگ‌های خاردار و اندام‌های تبدیل شده به خار حداقل تبخیر را در گیاه ایجاد می‌کند. گل‌های گلرنگ منبع قابل توجهی از رنگ‌های طبیعی و فرآوری شده یا نشده است که بهای زیادی دارد و منافع جنبی را در کنار مزیت‌های اصلی آن ایجاد می‌کند.‌

گلرنگ به عنوان دانه روغنی در طول 40 سال گذشته دوبار وارد صحنه زراعت ایران شده است، یکی بین سال‌های 1353 -1346 و دیگری طی سال‌های 1386 - 1378 اما در بین‌ سال‌های پیش از این دو دوره، کشت و مصرف دانه آن به طور آزاد در سطوح ناچیز صورت گرفته است. بالاترین سطح کشت گلرنگ در سال 1384 با 8600 هکتار در یک روند رو به رشد محقق شده است.



کنجد

کنجد گیاهی بسیار قدیمی و دارای روغنی بسیار مرغوب است. حدود 110 نوع متفاوت از کنجد گزارش شده که این گونه‌ها نشان‌دهنده تطابق گیاه با شرایط مختلف است. کنجد گرمای زیادی را برای سبز شدن لازم دارد و در تمام ایران به غیر از مناطق خاصی در کشت دوم بدون رقابت با محصولات دیگر کشت می‌شود.

همه ساله به استناد قانون خرید تضمینی محصولات کشاورزی، قیمت دانه‌های روغنی (آفتابگردان، سویا، کلزا و گلرنگ) از سوی دولت تعیین و توسط دستگاه مباشر خریداری می‌شود.

مبنای محاسبه قیمت خرید تضمینی دانه‌های روغنی همانند سایر محصولات زراعی براساس احتساب هزینه تولید هر هکتار شامل انواع عملیات کاشت، داشت و برداشت، سود سرمایه در گردش و سود تولیدکننده، سهم ارزش بازدهی زمین و سایر موارد است.

تمام هزینه‌های تولید در محاسبه قیمت تضمینی لحاظ می‌شود، در حالی که وزارت جهاد کشاورزی به منظور حمایت همه‌جانبه از کشت این محصول، در بعضی از موارد، از کشاورزان حمایت مضاعف می‌کند،

مانند پرداخت کمک مالی بدون عوض، حمل محصول تولیدی تا در کارخانه و ...‌

تامین بذر اصلاح شده به نرخ مصوب، تامین و توزیع کود شیمیایی به نرخ مصوب، بیمه محصولات در چارچوب دستورالعمل صندوق بیمه محصولات کشاورزی، پرداخت یارانه مستقیم توسط وزارت جهاد کشاورزی، توزیع کیسه مخصوص جمع‌آوری محصول به صورت امانی و بدون دریافت وجه، اعطای تسهیلات بانکی، واگذاری ادوات کشاورزی به کشاورزان کلزاکار که با 50 درصد تخفیف نسبت به قیمت بازار آزاد صورت می‌گیرد و مابقی مبلغ نیز در قالب تسهیلات بانکی از کشاورزان دریافت می‌شود، پرداخت هزینه‌های تبعی خرید دانه که به طور عمده شامل هزینه‌های جاری شرکت کشت دانه‌های روغنی، مالی و کرایه حمل است و پرداخت یارانه مستقیم برداشت محصول از مهم‌ترین روش‌های حمایت دولت از کشاورزان است.

پرداخت یارانه یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایتی است که براساس عوامل متعدد تعیین و به عنوان کمک به منظور پرداخت قسمتی از هزینه‌های تمام شده یک کالا یا خدمات توسط دولت پرداخت می‌شود.در سال 1385 به استناد ابلاغیه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور وقت دستگاه مباشر خرید دانه‌های روغنی تولید داخل از شرکت کشت دانه‌های روغنی به سازمان تعاون روستایی ایران، با هدف پرداخت سریع‌تر بهای محصول کشاورزان و اجتناب از مشکلات سال‌های قبل تغییر یافت.



روغن نباتی‌

یکی از کالاهای اساسی سبد خانوار، روغن خوراکی است. هر ساله بخشی از کالاهای اساسی موردنیاز جامعه از جمله روغن توسط دولت تامین و توزیع می‌شود که بابت تامین آن میلیون‌ها دلار ارز و بابت تبدیل و توزیع آن (به لحاظ تفاوت قیمت تمام شده تا قیمت فروش) میلیاردها ریال از بودجه عمومی هزینه می‌شود.

در این خصوص باید اشاره کرد که دولت از طریق توزیع روغن کالابرگی تنها 4/5 کیلوگرم (کمتر از 40 درصد مصرف سرانه روغن) از نیاز افراد جامعه را تامین می‌کند و مابقی نیاز توسط بخش خصوصی تامین و توزیع می‌شود.

منابع تامین روغن در ایران به طور عمده از طریق واردات روغن خام (و به تازگی واردات دانه روغنی سویا و کلزا) و استخراج روغن از دانه‌های تولیدی داخلی بوده است. عمده منابع داخلی شامل پنبه‌ دانه، سویا، آفتابگردان و گلرنگ و در سال‌های اخیر کلزا است.

به طور مثال، در 6 ماهه اول 1387 حدود 692 هزار تن روغن‌نباتی در کارخانه‌های روغن‌نباتی تصفیه و تولید شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 5 درصد کاهش داشته است، همچنین 688 هزار تن روغن نباتی از کارخانه‌ها خارج شده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل کاهش یک درصدی را نشان می‌دهد، 239 هزار تن در قالب سهمیه‌های دولتی و 400 هزار تن به صورت فروش آزاد از کارخانه‌ها خارج شد. در این مدت 49 هزار تن روغن‌نباتی صادر شد که نسبت به سال قبل رشدی 72 درصدی را نشان می‌دهد.‌یکی از مشتقات اولیه پس از استحصال روغن از دانه‌های روغنی، کنجاله است. برجسته‌ترین کنجاله‌ها، کنجاله سویا و سپس کلزاست. دو مصرف اصلی کنجاله عبارت‌اند از:

تولید و مصرف پروتئین‌های قابل مصرف انسان به صورت گوشت‌های مصنوعی و مصرف مستقیم کنجاله در جیره غذایی متناسب با ترکیبات مواد در جیره‌های خاص غذایی دام، طیور و آبزیان است.مصرف کنجاله در ایران در چند سال اخیر به علت افزایش تقاضای خوراک دام به طور مستمر رو به افزایش بوده و طی سال‌های گذشته تاکنون از روند رو به رشدی برخوردار است.



صنعت روغن کشی

توسعه و رشد صنایع روغن کشی و صنایع وابسته به آن به طور مستقیم تحت تاثیر میزان مصرف روغن‌نباتی قرار دارد. تا سال 1320در ایران مصرف روغن نباتی رایج نبود و مردم بیشتر از روغن حیوانی استفاده می‌کردند، از این سال به بعد مصرف روغن به میزان بسیار کم رایج شد.

نخستین کارخانه روغن‌کشی در سال 1317 با ظرفیت 3500 تن در سال در منطقه ورامین تاسیس شد. پس از آن نخستین کارخانه روغن‌نباتی هیدروژنه ایران در سال 1331 در شهرری تاسیس شد. تا این موقع روغن نباتی هیدروژنه از کشورهای هلند و آمریکا وارد می‌شود. ‌

ظرفیت و تعداد کارخانه‌های روغن کشی و روغن‌نباتی (تصفیه روغن) از سال 1330 روندی تصاعدی داشت و افزایش ظرفیت و توسعه کارخانه‌ها در دهه 1370 به حداکثر خود رسید به نحوی که کشور از ظرفیت بالایی از تصفیه و روغن‌کشی برخوردار است. ‌

در حال حاضر تعداد 19 واحد کارخانه مجهز به فناوری روغن‌‌کشی به ظرفیت اسمی بیش از 3 میلیون تن در کشور وجود دارند که اکثر آنها علاوه بر خط روغن کشی، خط تصفیه روغن خام را نیز دارا هستند و به طور هم زمان ضمن امکان روغن کشی، کار تصفیه و تولید محصول نهایی روغن نباتی را انجام می‌دهند. ‌حمایت‌های دولت طی سال‌های گذشته از این بخش به شیوه‌های پرداخت تسهیلات بانکی، حمایت تعرفه‌ای از محصولات تولیدی کارخانه‌های روغن‌کشی و اشتغال در صنعت روغن‌کشی بوده است.

[ ۱٥ بهمن ۱۳۸٩ ] [ ۱۱:٤۳ ‎ب.ظ ] [ ترکمان ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

روستای ترکمان (منگاوی سابق ) از توابع دهستان ترک غربی جوکار شهرستان ملایر واقع در استان همدان می باشد این وبلاگ جهت معرفی روستا و آداب و رسوم آن در دهه فجر سال 1385 راه اندازی شده است .
صفحات اختصاصی
RSS Feed

FREE UPLOAD CENTER
FREE UPLOAD CENTER
FREE UPLOAD CENTER
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت

☆TURK music☆

Habibiyan


FREE UPLOAD CENTER